Asp.net’te giris
Asp.net’te giris
Bu makalemde asp.net nedir? nasil çalisir? asp.net ile gelen yenilikler nelerdir? elimden geldigi ölçüde detayli bir sekilde deginecegim.
Asp.net’i anlatmak için önce kısaca microsoft.net platformuna biraz değinelim.Microsoft.net içerisinde birçok farklı teknolojiyi kapsayan bir platform.Bu teknolojileri : Net Dilleri : Microsoft.net programlama dilleri açısından yaklaşık olarak 36 farklı dili desteklemektedir.Fakat Bu dillerden yaygın olarak kullanılanları C#, VB, ve J# olarak karşımıza çıkmaktadır.Zaten bu 3 dil Microsoft.net programlama aracı olan visual studio.net 'te desteklenen dillerdir. CLR: Common Language Runtime olarak bilinen CLR tüm .net programlarını çalıştıran genel dil çalışma zamanı.İleride tekrar değineceğim> Asp.Net: Asp.net web uygulamalarının ve web servislerinin uygulandığı microsoft.net platformu. .Net Sınıf Kütüphanesi: Belki de .net platformunda karşımıza çıkan en büyük gelişmiş özellik diyebileceğim sınıf kütüphaneleri microsoft tarafından önceden hazırlanmış, derlenmiş fonksiyonlar. Yukarıda da görüldüğü üzere asp.net, .net çatısının sadece bir parçasıdır ve yukarıdaki diğer öğelerle beraber çalışır.Programlar yazmak ve web formları tasarlamak için .net sınıf kütüphanesinin fonksiyonlarından uygun olanları seçilerek asp.net uygulamaları çalıştırılabilir. Asp.net klasik asp ile yaptığımız uygulamaların yeni versiyonu denebilir.Ama sadece yeni versiyonu demek az gelir çünkü klasik asp ile arasındaki farkları açıklayacak olursak ; Asp uygulamaları VBScript ile yazılırken asp.net uygulamaları programcının bildiği herhangi bir dil ile yazılabilir.Yani herhangi bir program dili kısıtlaması yok.Bu yüzden web uygulaması geliştirmek için sadece VBScript bilmek zorunda değiliz.Ama bana göre asp.net uygulamalarının asp ile programcı tarafından farkı; kullanıcı herhangi bir dil bilmek zorunda kalması. COM bileşenleri klasik asp ile beraber çalışırken kolay kolay entegre olmaz ve güncelleme sorunu yaşanırdı.Güncelleme esnasında genellikle server'a elle müdahale edilirdi ve yeniden başlatılırdı.Fakat asp.net ile COM bileşenleri kolayca entegre edilebilir ve web uygulamalarının dinamik olarak güncellenmesi, yeniden konfigüre edilmesi hiç de zor değildir. Asp uygulamalarında kodunuz tasarımınızla ortak olarak çalışmayabilirdi.Yani yaptığınız tasarımın içine bir de asp kodunuzu koyduğunuzda hata verebilir ve dolayısıyla tasarımınızı asp kodunuza uydurmak zorunda kalınan durumlar olurdu.Fakat asp.net'te kaynak kodu tamamen ayrı bir dosya olduğu için veya asp.net sayfanınız ayrı bir kısmında tasarımınızla(html kodunuzla) hiçbir şekilde iç içe girmediği için yaptığınız tasarıma istediğiniz kodu rahatlıkla yazabiliyorsunuz. Asp ile asp.net oturumunda da farklılıklar göze çarpıyor.Oturum durumu birçok web uygulamasında kullanılıyor.Asp uygulamalarında A sitesindeki oturumu B sitesindeki oturumla bağlamak karmaşık ve hata verme olasılığı oldukça yüksek.Fakat asp.net uygulamalarında oturum durumlarının bir merkezde saklanmasını sağlar.Böylece merkezi bir depolama ortamında saklanan bir veritabanına tüm sunuculardan ulaşılabilir.(Örneğin microsoft passport) Asp.net dosya tiplerini inceleyecek olursak: aspx : Asp.net web sayfasıdır.Asp sayfasının eş değeridir .ascx : Asp.net kullanıcı kontrolüdür.Aspx dosyasının içinde barınırılır.Görünüm bakımından bir web sayfasına benzer .asmx : Yeni karşılaştığımız web servisi dosyamızdır.Web servisleri web sayfalarından farklı çalışırlar ama aynı işi görürler.Farklı cihazları ve uygulamaları kullanmamızı sağlarlar web.config : Web uygulamalarımızın konfigürasyon dosyasıdır.Bu dosya xml tabanlıdır ve web uygulamamızın özelleştirilmesini kolaylaştırır. global.asax : Asp uygulamalarındaki global.asa dosyasının .et versiyonudur. .vb veya .cs : Web uygulamalarımızın kaynak kodudur Bin klasörü :Bu klasör web uygulamalarımız .net assembly'sini içerir.Microsoft.net ile karşımıza çıkan codebehind teknolojisi nedeniyle web uygulamalarımız kaynak kodlarını derleyip bir dll oluşturabiliriz.Bu sayede daha güvenli web uygulamaları geliştirebiliriz. Yukarıda asp.net ile teknik bazı ayrıntıları anlatmaya çalıştım.Biraz karışık gelebilir fakat uygulama geliştirmeye başladıkça gerçekten .net çatısının programcının işini kolaylaştırdığını göreceksiniz.Peki biz bu uygulamaları nerede geliştireceğiz? Microsoft.net web uygulamarını internet information server'da görüntüleyebilmek için .net framework'u bilgisayarınıza kurmanız gerekiyor.İki sürümü bulunan .net framework'u microsoftun sitesinden veya www.asp.net adresinden edinebilirsiniz.Her iki sürümü de yaklaşık 25 MB. .net framework 1.1 sürümünün Türkçe'sine mevcut.Tabii eğer daha fazla örnek ve bilgi istiyorum diyorsanız yaklaşık 125 MB olan SDK'yı indirebilirsiniz.Ama Türkiye'deki bağlantı hızlarını hesaplarsanız bu indirme işlemi oldukça zaman alır.İki sürüm arasında bazı farklılıklar var.Mesala 1.1 sürümünde yaptığınız bazı uygulamalar win98'de çalışmayabilir.Size tavsiyem her iki sürümünü de indirin.Küçük bir not eğer Windows Xp home kullanıyorsanız sisteminize bazı eklemeler yapanız lazım.Detaylı bilgiyi MSDN'den bulabilirsiniz.Microsoft .net uygulamalarını geliştirme aracı olarak visual studio.net programını çıkardı.Fakat bu program profesyonel kullanım için ve bu yüzden pahalı.Sadece internet uygulaması geliştirecek programcılar için ücretsiz olan ve yaklaşık 1.5 MB olan Web Matrix programını çıkardı.Bu programı da ücretsiz olarak microsoftun sitesinden veya sitesinden indirebilirsiniz İyi Çalışmalar Okan Tekeli